Melih Cevdet Anday Kimdir?

Bugün Türk şiiri ve edebiyatımızın en büyük ustalarından “Garip” şiir akımının son temsilcisi Melih Cevdet Anday‘ın 104.cü doğum günü. Ustayı saygı, sevgi ve hasretle anıyoruz. Doğum günü kutlu olsun, iyi ki doğmuş.

Melih Cevdet Anday

ŞİİRİN KURAL DIŞI OZANI MELİH CEVDET ANDAY KİMDİR?

13 Mart 1915’te İstanbul’da doğdu. Ankara Gazi Lisesi’nden 1936’da mezun oldu. Oktay Rıfat ve Orhan Veli okul arkadaşlarıydı. 1938’de sosyoloji öğrenimi için Belçika’ya gitti. 2 yıl sonra 2.dünya savaşı çıkınca zorunlu olarak yurda geri döndü. 1942 den başlayarak Ankara’da Milli Eğitim Bakanlığı yayın Müdürlüğünde danışmanlık, Ankara kitaplığında memurluk, gazetecilik yaptı. Sonrasında İstanbul’a yerleşti, Akşam, Büyük Gazete, Tanin ve Cumhuriyet gazetelerin de yazarlık ve sanat sayfası yöneticiliği yaptı aynı zamanda denemeler yazdı. 1954 yılında başladığı İstanbul belediye konservatuarı Tiyatro bölümünden 1977 yılında emekli oldu. Fonetik ve diksiyon dersleri verdi. 1964-1969 yılları arasında TRT yönetim kurulu üyeliğinde bulundu. 1979’dan UNESCO Genel Merkezi Kültür Müşaviri olarak Paris’e gitti.

Yazım Tarzı

“Ukde” adlı ilk şiiri 1936’da Varlık dergisinde çıktı. İlk şiirlerinde hececilerin biçimde tema özelliklerini benimsedi. Gizemci denebilecek bir duyarlılıkla, nesneleri sıralayan, çevresine çocuksu bir şaşkınlıkla bakan bu şiirlerin ayırıcı yanı, uyaklı yazılmalarına rağmen uyağa bağlı olmamalarıydı.

Orhan Veli ve Oktay Rifat ile ortak eserleri “Garip” (1941) şiirlerinde, çocuksu şaşkınlığın bilince dönüştüğü, uyakların aşıldığı ve ölçünün kırıldığı görülür. Bu ilk dönem şiirlerinde yer yer ‘Dadaizm’ etkileri görülür ama belirleyici değildir. Başlangıçta çocukluktan beri arkadaş olduğu Orhan Veli ve Oktay Rıfat ile aynı şiir çizgisinde yürüdü ama Veli ve Rifat’ tan Duygu bakımından ayrıldı. Şiirlerinde, duygu düşünce ile gelişir, hatta düşünceyi hazırlar, düşüncesi duygularını hep ayrıntıdan kotarır.

“Telgrafhane” ve “Yan Yana” kitaplarındaki şiirle bu sefer toplumu ve insanı savunan, kavgacı bir şiire yöneldiği dikkat çekmiştir.  Duygu’ya toplumu da eklediği bu dönem kitaplarından “Yan Yana” sakıncalı bulunup toplatılmıştır ama beraat etmiştir. Lirizme karşı çıkmasına rağmen, toplumsal güçlüklerin içe akışı olarak gördüğü bu unsuru şiirlerinde kullanmaktan geri durmadı. 1960 sonrası şiirin de bu kez mitolojik unsurlar görülmeye başlandı. Kolları Bağlı Oseysseus (1963) ile başlayan bu süreçte Anadolu’daki eski Yunan kültürü ile yaşadığımız tarihsel ve güncel koşullar sırasında bir Metafor kurmayı istedi. 1975 sonrası eserlerinde, yeni sorularla yeni arayışlara yönelmek isteyen bir şairin, aynı zamanda bir filozofun ve halk ermişinin sesi duyulur. Mitologya serüvenine Doğu kültürleri unsurlarını da katmaya başlar. Şiirindeki Bu gelişme denemeleri ve romanlarında da hissedilir.

Takma Adları

Melih Cevdet Anday, eserlerinde kendi adı haricinde takma adları da kullanmıştır. Yaşar   Tellidede, Niyaz Niyazoğlu,  A.Mecdi Velet, M.C.A.H,  Mecdi Velet, Yaşar Tellidere, Gani Girgin, Zater,  Yaşar Tellioğlu.

Eserleri

  • Garip (1941 Orhan Veli ve Oktay Rıfat da birlikte)
  • Rahatı kaçan ağaç (1946)
  • Telgrafhane (1952)
  • Yan Yana (1956)
  • Kolları bağlı odysseus (1962)
  • Göçebe denizin üstünde (1970)
  • *Teknenin ölümü (1975)
  • Sözcükler (1978 toplu şiirler)
  • Ölümsüzlük Ardında Gılgamış (1981)
  • *Tanıdık dünya (1984)
  • Güneşte (1989)
  • Yağmurun altında (1995)

Şiir Çevirileri

  • Annabel Lee- Edgar Allan Poe
  • Atlının türküsü-Federico Garcia Lorca
  • Ben de-Langston Hughes
  • Bir Zenci kızın türküsü- Langston Hughes
  • Çayhane-Ezra Pound
  • Gece şehir uyumuş- Aleksandr Blok
  • Şiir sanatı-Paul Verlaine

Romanları

  • Zifaftan Önce
  • Yağmurlu Sokak
  • Dullar Çıkmazı
  • Bir gecede 3 erkek
  • Aylaklar
  • Gizli Emir
  • İsa’nın Güncesi
  • Raziye

Tiyatro oyunları

  • İçerdekiler
  • Mikadonun çöpleri
  • Yarın başka koruda
  • Dikkat köpek var
  • Ölüler konuşmak ister

Ödülleri

  • 1970 TRT Roman armağanı
  • 1973 TDK çeviri ödülü
  • 1976 Yeditepe şiir armağanı
  • 1978 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü
  • 1981 İş Bankası büyük ödülü
  • 1984 Enka sanat ödülleri
  • 1991 TÜYAP Onur Ödülü
  • 2000 Aydın Doğan Vakfı şiir ödülü

Şair, tiyatro oyunu, roman, deneme ve makale yazarı Melih Cevdet Anday, solunum ve böbrek yetmezliği tanısıyla Marmara Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi’nde tedavi görmeye başlamış ve 28 Kasım 2002 tarihinde, 87 yaşında hayatını kaybetmiştir.

Yazar: çilo

Bu Konuda Siz Ne Düşünüyorsunuz?